อีเมล
รหัสผ่าน

กระดานปักขคณนา

กระดาน ปักขคณนา
เดือนจันทรคติ
ตำแหน่งหมุด
ปฏิทินปักขคณนาชุดนี้ คำนวณแบบกระดานปักขคณนา ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ตามพระราชนิพนธ์เรื่อง "วิธีปักขคณนา" จากหนังสือ "ความรู้เรื่อง ปักขคณนา ตำราการคำนวณปฏิทินทางจันทรคติ" มูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ , วันพระในปฏิทินปักขคณนาชุดนี้ ในแต่ละปีบางช่วงเวลาค่ำแรม อาจไม่ตรง กับปฏิทินปักขคณนาที่พิมพ์เผยแพร่โดย มหามกุฏราชวิทยาลัย ซึ่งมีการปรับเปลี่ยนหรือสลับบางปักข์ เพื่อให้วันพระสำคัญ เช่น วันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา วันอาสาฬหบูชา ตรงกันกับปฏิทินจันทรคติไทย
กระดานปักขคณนา เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ช่วยคำนวณปฏิทินปักขคณนาวิธี โดยมีเป็นแผ่นกระดานรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า และใช้หมุดไม้ในการช่วยเดินปักข์ กระดานปักขคณนามี 5 แถว ได้แก่ สัมพยุหะ พยุหะ สมุหะ วรรค ปักข์ แต่ละแถวจะมี ตัวอักษรขอม ม ตัว "ม" มาจาก "มหา" และ จ "จ" มาจาก "จุล" จัดเรียงกัน ชุดแรก สัมพยุหะ มีอักษร 18 ตัว (ในกระดานจะแสดงรวม 2 แถว) 17 ตัวแรกเป็นตัว ม และตัวสุดท้าย เป็น จ , ชุดถัดมาพยุหะ แบ่งเป็น 2 แถว แถวแรก 11 ตัว โดย 10 ตัวแรกเป็นตัว จ ตัว ม อยู่หลังสุด แถวที่ 2 มี 10 ตัว โดย 9 ตัวแรกเป็นตัว จ ตัว ม อยู่ตัวสุดท้าย , การนับพยุหะ เบื้องต้น ต้องดู สัมพยุหะ แถวด้านบน ว่าหมุดอยู่ตรงตัว ม หรือ จ ถ้าหมุดสัมพยุหะ อยู่ที่ตัว ม ให้นับพยุหะแถวที่ 1 หรือแถวบน ถ้าสัมพยุหะ อยู่ที่ตัว จ ให้นับพยุหะแถวที่ 2 หรือแถวล่าง ในส่วนของ พยุหะ สมุหะ วรรค ปักข์ ก็ไล่เรียงแบบนี้เช่นกัน ในการใช้งานจริงจะนับจากแถวล่างสุดคือ ปักข์ วรรค สมุหะ หมุดปักข์จะเปลี่ยนทุก ๆ 14 -15 วัน ถ้าปักข์หมุดตรงตัว ม เป็นปักข์ถ้วน นับ 15 วัน แล้วขยับหมุดปักข์ไป 1 ตำแหน่ง 1 หากปักข์ตรงตัว จ เป็นปักข์ขาด นับ 14 วัน แล้วขยับหมุดปักไป 1 ตำแหน่ง ใช้หลักการทดปักข์ไปทีละปักข์ , เนื่องจากตัว จ เป็นตำแหน่งสุดท้ายในแถวปักข์ เมื่อครบ ก็ต้องขยับหมุดแถว วรรค ซึ่งอยู่ระดับสูงกว่าด้วย ถ้าหมุดแถว วรรค ตรงตัว จ จะใช้ปักข์แถวที่ 2 นี้นับต่อ แถวอื่น ๆ ก็เช่นกัน , กระดานด้านบน เพื่อให้เห็นการทำงานของกระดานปักขคณนาชัดเจนได้เพิ่มแถวตัวทดดิถีค่ำแรมแต่ละวัน 1-15 ในปักข์นั้น ๆ ด้วย .. ความรู้เรื่อง ปักขคณนา ตำราการคำนวณปฏิทินทางจันทรคติ
อ่าน,ใช้งาน ปฏิทินกระดาน ปักขคณนา แล้ว เขียนรีวิว และคลิ๊ก Like , Share ให้ด้วยนะครับ :)
Reviews 4.99 จาก 1,961 รีวิว.
หมายเหตุ ปฏิทินปักขคณนา พ.ศ.2562 / จ.ศ.1381
ปักขคณนา เป็นปฏิทินจันทรคติไทย ใช้ในพระสงฆ์คณะธรรมยุติ เพื่อทำศาสนกิจ ระบบปฏิทินจันทรคติแบบปักขคณนานี้ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ซึ่งทรงมีพระอัจฉริยภาพสูงยิ่งทั้งด้าน ดาราศาสตร์ และโหราศาสตร์ พระองค์ได้ศึกษาคัมภีร์สารัมภ์ ซึ่งเป็นคัมภีร์เกี่ยวกับการคำนวณตำแหน่งดวงอาทิตย์ดวงจันทร์และการเกิดคราส พระองค์ได้คิดค้นพัฒนาปฏิทินหรือกระดานปักขคณนา ช่วงปี พ.ศ.2397 -2394 ระหว่างทรงผนวช ก่อนขึ้นครองราชสมบัติ เนื่องจากปัญหาปฏิทินจันทรคติในยุคนั้น (ประเทศไทยยังไม่มีปฏิทินสุริยคติ) การกำหนดวันสำคัญประเพณีไม่สอดคล้องกับดาราศาสตร์ ท้องฟ้าจริง หรือการสังเกตการณ์จริง ปฏิทินบ้านเมืองซึ่งใช้เกณฑ์คัมภีร์สุริยยาตร์แต่โบราณก็ไม่มีกฏแน่นอนตายตัว ผู้คำนวณปฏิทินไม่เอาใจใส่ตรวจสอบ การคำนวณวันที่อาจคลาดเคลื่อน วันปฏิบัติศาสนกิจไม่ตรงตามวันเพ็ญจริงดับจริง ตามพุทธประสงค์

ในช่วงแรกยังใช้ไม่แพร่หลายเพราะยังเป็นเรื่องใหม่ จนกระทั้ง พ.ศ.2411 ได้มีพระบรมราชาธิบายตำราปักขคณนาฉบับสมบูรณ์ รวบรวมข้อมูล อธิบายแนวคิดที่มาที่ไป รวมถึงหลักการคำนวณทางคณิตศาสตร์โดยละเอียด วิธีการคำนวณหาวันขึ้นแรมให้แม่นยำตรงตามการโคจรของดวงจันทร์เป็นสำคัญ

ปักขคณนา เป็นคำที่เกิดคำว่า ปักขะ ซึ่งเป็นภาษาบาลี ที่แปลว่า ปักข์หรือรอบครึ่งเดือน ในความมหมายอีกแง่หนึ่ง หมายถึง ปีกข้างใดข้างหนึ่ง ซึ่งก็คือ ข้าง ในแง่ ข้างขึ้น หรือข้างแรม มารวมกับคำว่า คณนา ซึ่งแปลว่า การคำนวณ ดังนั้น ปักขคณนา จึงแปลว่า การนับปักข์ หรือ วิธีคำนวณดิถีตามปักข์ , ในส่วนหมายเหตุนี้จะเป็นข้อมูลของปฏิทินปักขคณนา ลักษณะการใช้งาน ที่มาที่ไป กฎเกณฑ์ ข้อกำหนดต่าง ๆ ที่ควรทราบ เพื่อให้เข้าใจที่ถูกต้องตรงกัน ให้การใช้งานเกิดประโยชน์สูงสุด สรุปข้อมูลเป็นข้อ ๆ ดังนี้

1. ปฏิทินปักขคณนาชุดนี้ คำนวณแบบกระดานปักขคณนา ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ตามพระราชนิพนธ์เรื่อง "วิธีปักขคณนา" จากหนังสือ "ความรู้เรื่อง ปักขคณนา ตำราการคำนวณปฏิทินทางจันทรคติ" มูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์

เดือนในปฏิทินปักขคณนา จะมี 2 ปักข์คือ ปักข์ขาด (14 วัน) กับ ปักข์ถ้วน (15 วัน) ในแต่ละเดือนอาจเป็น ปักข์ถ้วน-ปักข์ถ้วน (30 วัน) หรือ ปักข์ถ้วน-ปักข์ขาด (29 วัน) ก็เป็นได้ขึ้นอยู่กับการนับรอบปักข์นั้น , ปฏิทินปักขคณนาไม่มีกฏเรื่องเดือนคี่มี 29 วัน หรือ เดือนคู่มี 30 วัน แบบปฏิทินจันทรคติไทย ดังนั้นเดือนคี่อาจมี 30 วันได้ถ้าเป็นปักข์ถ้วนทั้ง 2 ครั้งติดต่อกัน , ปฏิทินปักขคณนาไม่มีการใช้ อธิกวาร เพราะใช้ปักข์กำหนดจำนวนวัน

เป็นเดือนปฏิทินปักขคณนาที่วาง อธิกมาส ตามพระราชาธิบายเรื่องอธิกมาส ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 โดยทุก ๆ 19 ปี จะมีเดือน อธิกมาส 7 ครั้ง วางอธิกมาสทุก ๆ 33 , 33 , 32 , 33 , 32 , 33 และ 32 เดือนตามลำดับ จะวางหลังเดือน ๘ เรียกเดือนแปดสองหน หรือ เดือนแปดหลัง (๘๘) จำนวนวันในเดือนที่เพิ่มเข้ามา อาจไม่เท่ากับ 30 วัน หรือจำนวนวันในเดือนอธิกมาสตามปฏิทินจันทรคติไทย อาจเพิ่ม 29 วันก็เป็นได้ ขึ้นอยู่กับรอบปักข์นั้น ๆ ว่า ปักข์ถ้วน หรือ ปักข์ขาด

เดือนจันทรคติ ในปฏฺิทินข้างต้น สามารถตั้งค่าการแสดงผลเดือนได้ 3 แบบ (1). เดือนปฏิทินจันทรคติไทย (2). ปักขคณนา ในรอบ ๑๙ ปี ตามพระบรมราชาธิบาย จะเริ่ม เดือนที่แรม ๑ ค่ำ (3). ปักขคณนา ปรับข้างขึ้น 1 ค่ำ เริ่มต้นเดือน แบบปฏิทินจันทรคติไทย , ในกระดานปักขคณนา เพื่อให้ดูง่าย สามารถเลือกตั้งค่าแสดงผลหมุดได้ ว่าเป็นอักษรขอม อักษรไทย หรือสัญลักษณ์ได้

2. ปีศักราช , จุลศักราช (จ.ศ.) ปฏิทินชุดนี้เปลี่ยนปีจุลศักราชในวันเถลิงศก คำนวณตามคัมภีร์สุริยาตร์โดยในปี พ.ศ.2562/จ.ศ.1381 วันเถลิงศกจะตรงกับ วันอังคารที่ 16 เมษายน พ.ศ.2562 เวลา 19:12:00น. วันเดียวกันอาจคาบเกี่ยวจุลศักราชได้ เพราะมีช่วงเวลามาเกี่ยวข้อง , วันกาลโยคจะเริ่มใช้หลังจากวันเถลิงศกนี้เช่นกัน ดู ประกาศสงกรานต์ พ.ศ.2562
รัตนโกสินทรศก (ร.ศ.) เริ่มใช้จริงวันที่ 1 เมษายน พ.ศ.2432 (ปีเดียวกันที่เริ่มใช้วันที่ 1 เมษายน เป็นวันขึ้นปีใหม่) และยกเลิกใช้งานเมื่อ พ.ศ.2455 , ปฏิทินชุดนี้แสดงปีรัตนโกสินทรศก 1 ในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ.2325 ช่วงเวลาก่อน เมษายน พ.ศ.2325 จะแสดงรัตนโกสินทรศก 0 ทั้งหมด ทั้งนี้แม้จะยกเลิกใช้งานไปแล้ว ปีปัจจุบันจะยังแสดงปีรัตนโกสินทรศก , มหาศักราช (ม.ศ.) ปฏิทินชุดนี้เปลี่ยนปีมหาศักราชในวันที่ 22 มีนาคมของทุกปี หรือ 23 มีนาคมในปีอธิกสุรทิน

3. วันสำคัญทางพุทธศาสนา ได้กำหนดตามเงื่อนไขปฏิทินปักขคณนา อาจตรงกับ ขึ้นแรม ๗ - ๘ ค่ำ , ขึ้นแรม ๑๔ - ๑๕ ค่ำ ก็ได้อยู่ที่เดือนนั้น ๆ เป็น ปักข์ขาด/ปักข์ถ้วน

วันสำคัญทางพุทธศาสนา ในปฏิทินปักขคณนาชุดนี้ ในแต่ละปีบางช่วงเวลาในทางคำนวณค่ำแรม อาจไม่ตรง กับปฏิทินปักขคณนาที่พิมพ์เผยแพร่โดย มหามกุฏราชวิทยาลัย ซึ่งมีการปรับเปลี่ยนหรือสลับบางปักข์ เพื่อให้วันพระสำคัญ เช่น วันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา วันอาสาฬหบูชา ตรงกันกับปฏิทินจันทรคติไทย

4. รายละเอียดอื่น ๆ การนับวัน วันสำคัญ ปีนักษัตร ดูหมายเหตุปฏิทินจันทรคติไทยปีนั้น ๆ ดู ปฏิทิน พ.ศ.2562